Oficjalna strona Stowarzyszenia Przyjaciół Ziemi Medyckiej

Medyka w dawnych czasach

     Okolice Medyki były z dawien dawna zasiedlone, o czym świadczą ślady obozowisk człowieka na tym terenie z okresu paleolitu (ok. 30 000 lat p.n.e.). Prace archeologiczne dostarczyły wielu materiałów w postaci: popielnic, przedmiotów z krzemienia i brązu, które znaleziono w mogiłach na polu zwanym Bawolnik.
Z późniejszych epok pochodzą takie znaleziska, jak: siekiery, topory, groty strzał i oszczepów. W epoce brązu (1800-700 lat p.n.e.) dolina Sanu zasiedlona była przez ludy kultury łużyckiej prowadzące osiadły tryb życia Charakterystyczny dla tej kultury jest obrządek ciałopalenia i grzebania prochów w glinianych urnach - popielnicach. Okres lateński epoki żelaza (ok. 400-300 lat p.n.e.) zaznacza się przebywaniem na obszarze powiatu przemyskiego Celtów. Świadczą o tym m.in. monety celtyckie znalezione w Przemyślu, Trepczy, Medyce (tetradrachma celtycka imitująca monetę Filipa II Macedońskiego).

    Na początku naszej ery na ziemiach nadsańskich kwitło osadnictwo związane z tzw. kulturą przeworską. Tereny te będące pod wpływami prowincjonalnej kultury rzymskiej znalazły się w orbicie zainteresowań kupców z Imperium Romanum. Na terenie Medyki znaleziono skarb z tego okresu w postaci 38 rzymskich monet (33 brązowych i 5 srebrnych) z czasów panowania cesarzy Antoniusa Piusa, Hadriana, Galiena oraz złoty medalion z podobizną cesarza Walensa z IV wieku. Medaliony takie zazwyczaj otrzymywali wodzowie zaprzyjaźnionych z cesarstwem plemion. Znaleziska te sugerują ożywione kontakty handlowe tych terenów oraz spore ich zaludnienie Najazdy Hunów, które zapoczątkowały okres wędrówek ludów IV-VI w. n.e., przyczyniły się do upadku kultury przeworskiej. Nie pociągnęło to za sobą przerwy w osadnictwie na ziemiach powiatu przemyskiego, którego ludność utrzymywała kontakty handlowe m.in. z Cesarstwem Bizantyjskim. Śledząc przemiany dokonujące się w następnych wiekach na ziemi przemyskiej, w skład której wchodziła Medyka, dochodzimy do okresu formowania się plemion słowiańskich w okresie wczesnego średniowiecza (VII-IX w.). Powstały wówczas na całym obszarze liczne grody - Przemyśl, Bachórz, Babice, Dubiecko, Rybotycze, Piątkowa, Sielnica oraz osady położone nad Sanem i Wiarem, m.in. Buszkowice, Kalników, Korytniki, Na-hurczany, Prałkowice, Sliwnica. Ziemia przemyska stanowiła wówczas ośrodek terytorialny plemienia Chorwatów, którego ludność utrzymywała łączność z krajem Wiślan, państwem Wielkomorawskim na południu i ludnością skupioną wokół grodu Czerwień na wschodzie.
    Między XI a XIII w. tereny ziemi przemyskiej wchodziły w skład powstałej nad Dnieprem Rusi, która po śmierci Jarosława Mądrego w 1054 r. rozpadła się na szereg księstw. Książęta ruscy prowadzili akcję kolonizacyjną, sprowadzając w dorzecze Sanu ludność ruską, natomiast miejscowych mieszkańców tych ziem uprowadzano daleko na wschód. Tak więc tereny dzisiejszej Medyki zasiedlone były w znacznej mierze tą społecznością. Zapoczątkowane przez władców Polski (Bolesław Chrobry, Bolesław Śmiały) próby podporządkowania tych terenów zakończyły się pomyślnie za panowania Kazimierza Wielkiego (1333-1370), który w 1340 r. włączył Ruś Halicką do Korony. Wybitny władca zapoczątkował na przyłączonych terenach szeroką akcję osadniczą, nadając większym osadom handlowym prawa miejskie. Po przyłączeniu Rusi do Polski, Medyka stała się wsią królewską i weszła w skład starostwa przemyskiego. Jego następca na tronie polskim Ludwik Andegaweński (1370-1382) zerwał związek Rusi Halickiej z Polską, powierzając ją jako lenno swemu namiestnikowi Władysławowi Opolczykowi, zastępując go następnie starostami węgierskimi, co było równoznaczne z włączeniem tych terenów do królestwa Węgier. Wyprawa królowej Jadwigi na wschód w 1387 roku przywróciła rządy polskie na Rusi Halickiej. Tereny te włączone do Korony Królestwa Polskiego nosiły odtąd nazwę województwa ruskiego, w skład którego wchodziła także ziemia przemyska. Pierwsza historyczna wzmianka o Medyce dotyczy 1403 roku, a sama nazwa osady najprawdopodobniej wywodzi się od słowa "med" z jeż. ruskiego, co oznacza miód. Z niego to właśnie słynęły medyckie lipowe lasy, w których okoliczna ludność zakładała ule (barcie).
W XV wieku Medyka posiadała drewniany gród - zamek, w którym częstym gościem był Władysław Jagiełło (1386-1434), odpoczywający tutaj w drodze z Krakowa na Ruś. Król przebywał na zamku w latach 1403, 1405, 1407. W Medyce w 1412 roku Jagiełło gościł poselstwo cesarza Zygmunta Luksemburskiego, które zabiegało w imieniu króla niemieckiego o pożyczkę 37 000 kop groszy praskich w zastaw za ziemię spiską. O tym, że Medyka należała do ulubionych miejsc pobytu polskiego monarchy świadczą kolejne tutaj wizyty składane w latach 1423, 1425 i 1434. Ta ostatnia data łączy się ze śmiercią pierwszego z Jagiellonów. Jak donoszą źródła historyczne, król jadąc na Ruś do Halicza zatrzymał się wraz ze swoją świtą w medyckim zamku. Słuchając do późnej nocy śpiewu słowików w tutejszym parku, sędziwy już władca zaziębił się, co - jak uważano - było przyczyną jego śmierci, która nastąpiła w położonym na zachód od Lwowa - Gródku Jagiellońskim.
    W XV w. w Medyce na dworze starosty przemyskiego przepisywano księgi medyczne, co niektórzy wiążą z etymologią słowa Medyka. W 1437 roku, w czasie przepisywania rękopisu medycznego, Stanisław, syn Jana z Koźmina, dodał w zakończeniu swej pracy zdanie w języku polskim, które brzmiało: "sluchayancz ptaszka słowika". Świadczyć to może, że słuchanie śpiewu słowików, znane jako zamiłowanie króla Władysława Jagiełły, było modne w ówczesnej epoce, a Medyka jako miejsce wypoczynku czy polowań spełniała te warunki znakomicie. Okolice Medyki jako tereny łowieckie upodobał sobie Jan III Sobieski (1676-1696). Król pisał stąd jeden ze słynnych listów do żony Marysieńki, w którym informował o przechwyceniu kurierów węgierskich i przecięciu intryg Vernego - agenta francuskiego, który popierał powstanie węgierskie w Polsce. Wielkie kompleksy leśne, które w tamtych czasach otaczały Medykę, charakteryzowały się różnorodnością drzewostanu. W lasach rosły: dęby, buki, sosny, topole, graby, lipy, olchy, brzozy, cisy, jesiony, wiązy, a nawet jabłonie. We wschodniej części klucza medyckiego występowały największe skupiska leśne, które ciągnęły się z północy od Stubna aż po Balice i Nowosiółki na południu. Największy był las poździacki między Bucowem a Stubnem. Okoliczne lasy dostarczały surowca dla przemysłu drzewnego, przynosiły duże zyski dworom, a także stwarzały warunki do rozwoju bartnictwa. Pozyskiwane z lasów drewno jak również zebrane z pól zboże spławiano Sanem i Wisłą do Gdańska. Medyka w XVI wieku należała do jednego z sześciu kluczy, na jakie podzielone były dobra starostwa przemyskiego. Klucz medycki otoczony był od wschodu kluczem mościckim, od zachodu kluczem przemyskim, a od południa kluczem dziewięczyc-kim i składał się z podwójnej grupy wiosek po obu stronach Sanu. W pierwszej grupie znalazły się: Medyka - jako centrum klucza, Buców, Poździacz, Szechynie, Torki, w drugiej: Batycze, Darowice, Maćkowice, Małkowice i Witoszyńce. Ludność Medyki, mająca na ogół status wolnych kmieci królewskich trudniła się m.in. wypasem królewskich stad bydła. Nie omijały Medyki również liczne klęski i katastrofy. Szczególnie między XV a XVII wiekiem, kiedy to epidemie i najazdy m.in. Wołochów, Tatarów, Turków dziesiątkowały okoliczną ludność. W 1624 roku Tatarzy założyli pod Medyką swój obóz, tzw. kosz i podejmowali stąd dalsze wyprawy, siejąc grozę wśród mieszkańców tych terenów. Tak było również podczas "potopu" szwedzkiego i powstania Chmielnickiego w XVII wieku. Idące na pobliski Przemyśl obce wojska stale stwarzały niebezpieczeństwo okolicom Medyki. W 1572 roku była Medyka miejscem odbywających się tutaj sejmików przedelekcyjnych województwa ruskiego, w skład którego wchodziły ziemie: przemyska, halicka, lwowska i sanocka. Była także wyznaczona jako miejsce zjazdów szlachty woj. ruskiego, w celu odbycia tzw. regestrów - czyli przeglądów i popisów wojennych (1564, 1613, 1648, 1669, 1715). Na mieszkańcach Medyki i okolicznych miejscowości spoczywał ciężar wyżywienia wielotysięcznej rzeszy ludności.
    Budowa kościoła parafialnego w Medyce, o której myślał Władysław Jagiełło, nastąpiła w 1608 roku za panowania Zygmunta III Wazy (1587-1632), który był jego fundatorem. Parafia medycka obejmowała: Buców, Chałupki Medyckie, Hureczko, Hurko, Siedliska, Szechynie i Torki. Wszystkie grunty, należące do parafii medyckiej przy kościele św. Piotra Apostoła, zatwierdzone były następującymi przywilejami: przywilejem nadanym wszystkim parafiom w "państwie" medyckim przez króla Zygmunta Augusta w 1553 roku, a potwierdzonym przez Michała Korybuta Wiśniowieckiego w 1672 roku; przywilejem starościny medyckiej Anny Mohilanki z 1643 roku, zatwierdzonym w 1669 roku przez Michała Korybuta Wiśniowieckiego; lustracją królewską przeprowadzoną w roku 1689; oraz przywilejem Jana III Sobieskiego z 1694 roku.
    W II połowie XVIII wieku ludność Medyki liczyła 1101 osób (753 było unitami, 289 obrządku łacińskiego, 59 wyznania mojżeszowego).
W 1663 roku utworzono w Medyce starostwo niegrodowe, które przetrwało do pierwszego rozbioru Polski w 1772 roku. W XVIII w. jego dzierżawcami byli Potoccy. Ostatnim starostą medyckim był książę Antoni Lubomirski. W 1800 roku została w Medyce wybudowana kosztem hr. Wodzińskiego cerkiew parafialna.

2017  Stowarzyszenie Przyjaciół Ziemi Medyckiej
www.medykastowarzyszenie.pl